औषधीको म्याद, गुणस्तर ह्रास र सुरक्षित विसर्जन गाइड

१. औषधीको म्याद (Expiry Date) कसरी पढ्ने?

औषधीको स्ट्रिप वा बोतलमा प्रायः निम्न विवरणहरू लेखिएका हुन्छन्:

• Mfg Date (Manufacturing): औषधी उत्पादन भएको मिति (उदा: 03/2026 भन्नाले मार्च २०२६)।
• Exp Date (Expiry): औषधीको म्याद सकिने मिति (उदा: 02/2028 भन्नाले फेब्रुअरी २०२८ को अन्तिम दिनसम्म)।
• Batch No.: उत्पादन समूह नम्बर, जसले गुणस्तर अनुगमनमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

२. खोलिएपछि छोटो आयु हुने विशेष औषधीहरू (Post-Opening Expiry)

केही औषधीहरूको बट्टामा लामो म्याद भए पनि बिर्को खोलेपछि धेरै छिटो म्याद सकिन्छ:

• आँखा तथा कानको ड्रप (Eye/Ear Drops): हावाको सम्पर्कमा आएपछि कीटाणु हुर्कने जोखिम हुन्छ। खोलेको मिति बोतलमा मार्करले लेख्नुहोस् र २८ दिनपछि बाँकी रहे पनि फाल्नुहोस्।
• धूलोबाट बनाइने एन्टिबायोटिक झोल (Dry Syrups): शुद्ध पानी मिसाएपछि यिनको आयु फ्रिजमा ७ देखि १४ दिन मात्र हुन्छ।
• इन्सुलिन (Insulin Pens/Vials): खोलेपछि कोठाको तापक्रममा २८ दिनसम्म मात्र प्रभावकारी रहन्छ।

३. औषधी बिग्रिएको कसरी चिन्ने? (Signs of Degradation)

म्याद नसकिए पनि गलत भण्डारणले औषधी बिग्रन सक्छ। यस्ता लक्षण देखिए प्रयोग नगर्नुहोस्:

• ट्याब्लेटको रंग उड्नु, कालो वा खैरो थोप्ला देखिनु, वा हातले छुँदा धूलो हुनु।
• क्याप्सुल आपसमा टाँसिनु वा पग्लिनु।
• झोल औषधीमा अनौठो गन्ध आउनु वा तल बाक्लो थेग्रो जम्नु।
• मलम वा क्रिमबाट तेल छुट्टिनु वा गन्हाउनु।

४. म्याद सकिएका औषधी सुरक्षित विसर्जन गर्ने तरिका (Safe Disposal)