बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक औषधी सुरक्षा गाइड
बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकहरूको शरीर औषधीप्रति वयस्कभन्दा धेरै संवेदनशील हुन्छ। बालबालिकामा कलेजो र मिर्गौला पूर्ण विकसित भइनसकेको हुन्छ भने ज्येष्ठ नागरिकमा अंगहरूको कार्यक्षमता घट्दै गएको हुन्छ। त्यसैले यी दुई उमेर समूहमा विशेष औषधी सावधानी आवश्यक हुन्छ।
मुख्य बुँदाहरू (Key Takeaways)
- बालबालिकाको मात्रा: उमेरभन्दा पनि शारीरिक तौल (Weight in kg) का आधारमा औषधीको मात्रा निर्धारण गरिन्छ।
- मापन उपकरण: भान्साको चम्चा कहिल्यै प्रयोग नगर्नुहोस्; सधैं औषधीसँग आउने नाप्ने सिरिन्ज वा बिर्को प्रयोग गर्नुहोस्।
- ज्येष्ठ नागरिक र पोलिफार्मेसी (Polypharmacy): एकैपटक ५ वा बढी औषधी खाँदा अन्तरक्रिया र रिंगटा लाग्ने जोखिम उच्च हुन्छ।
- पिल अर्गनाइजर (Pill Box): बिहान, दिउँसो, बेलुकाको औषधी छुट्ट्याएर राख्ने बट्टा प्रयोग गर्दा दोहोरिने डर हुँदैन।
१. बालबालिकामा औषधी सुरक्षा (Pediatric Medicine Safety)
बच्चालाई औषधी खुवाउँदा निम्न कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ:
- वयस्कको औषधी आधा गरेर नदिनुहोस्: वयस्कको चक्की आधा गरेर बच्चालाई खुवाउनु अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुन्छ। बच्चाहरूका लागि विशेष पेडियाट्रिक ड्रप्स वा सिरप उपलब्ध हुन्छन्।
- एस्पिरिन (Aspirin) को निषेध: बालबालिकामा भाइरल ज्वरो वा ठेउला (Chickenpox) भएको बेला एस्पिरिन दिँदा कलेजो र मस्तिष्कमा क्षति पुग्ने Reye's Syndrome नामक ज्यानमारा रोग लाग्न सक्छ।
- सहि नाप (Accurate Measuring): भान्साको चिया चम्चा (Teaspoon) को आकार फरक-फरक हुने हुँदा
5mlवा2.5mlलेखिएको नाप्ने सिरिन्ज (Oral Syringe) प्रयोग गर्नुहोस्। - वान्ता गरेमा: औषधी खाएको १५ मिनेटभित्र पूरै वान्ता गरेमा बालरोग विशेषज्ञ वा फार्मासिस्टसँग सोधेर मात्र पुनः डोज दिने निर्णय गर्नुहोस्।
२. ज्येष्ठ नागरिकमा औषधी सुरक्षा (Elderly Medicine Safety)
उमेर बढ्दै जाँदा मुटु, प्रेसर, सुगर, जोर्नी दुखाइ र निन्द्राका धेरै औषधी सँगै चल्न सक्छन्:
- चक्कर लाग्ने र लड्ने जोखिम (Fall Risk): रक्तचापका औषधी वा निद्रा लाग्ने औषधी खाएपछि ओछ्यानबाट उठ्दा हतार नगरी बिस्तारै बस्ने र अनि मात्र उभिने बानी बसाल्नुहोस्।
- निल्न गाह्रो भएमा (Swallowing Difficulty): चक्की निल्न गाह्रो भयो भन्दैमा आफैं नपिस्नुहोस्। केही क्याप्सुल र ER ट्याब्लेट पिस्न मिल्दैन; झोल विकल्प भए फार्मासिस्टसँग सोध्नुहोस्।
- नियमित रिभ्यु (Medication Review): हरेक ६ महिनामा प्रयोग भइरहेका सबै औषधी डाक्टर वा फार्मासिस्टलाई देखाएर अनावश्यक औषधी हटाउनुहोस् (Deprescribing)।
- पिल बक्स (Dosette Box): हप्ताभरिको औषधी बार र समय अनुसार छुट्टाछुट्टै कोठा भएको पिल बक्समा राख्दा बिर्सने वा दोहोरिने समस्या हट्छ।
महत्त्वपूर्ण: बच्चा र ज्येष्ठ नागरिकमा औषधीको मात्रा अत्यन्त संवेदनशील हुने हुँदा कुनै पनि शंका लागेमा तुरुन्त चिकित्सक वा फार्मासिस्टसँग सम्पर्क गर्नुहोस्।