पहिले सुरक्षा, त्यसपछि तुरुन्त सहायता
व्यक्ति बेहोस छ, सामान्य रूपमा सास लिइरहेको छैन, गम्भीर bleeding छ, seizure रोकिएको छैन, छातीको गम्भीर दुखाइ छ वा सास फेर्न अत्यन्त कठिन छ भने ढिला नगरी एम्बुलेन्स १०२ वा स्थानीय emergency service मा फोन गर्नुहोस्।
- घटनास्थल आगो, बिजुली, traffic, chemical वा अन्य जोखिमबाट सुरक्षित छ कि छैन हेर्नुहोस्।
- व्यक्तिको प्रतिक्रिया र सास जाँच्नुहोस्। प्रशिक्षित हुनुहुन्छ भने dispatcher को निर्देशनअनुसार CPR वा first aid सुरु गर्नुहोस्।
- औषधी, खाना वा पानी जबरजस्ती नदिनुहोस्। बेहोस व्यक्तिलाई मुखबाट केही नदिनुहोस्।
- घटना भएको समय, लक्षण, प्रयोग भइरहेका औषधी र allergy जानकारी emergency team लाई दिन तयार राख्नुहोस्।
१. सर्पले टोक्दा के गर्ने? (Snake Bite)
सर्प विषालु हो कि होइन घरमै अनुमान नगर्नुहोस्। सबै suspected snake bite लाई urgent medical evaluation चाहिने अवस्था मानेर उपचार केन्द्र लैजानुहोस्।
- गर्ने काम: बिरामीलाई शान्त राख्नुहोस्, हिँडडुल कम गराउनुहोस्, tight jewelry वा कपडा हटाउनुहोस् र तुरुन्त उपचार केन्द्र लैजानुहोस्। सुरक्षित दूरीबाट मात्र सम्भव भए सर्पको रूप सम्झनुहोस्; समात्ने वा मार्ने प्रयास नगर्नुहोस्।
- नगर्ने काम: घाउ काट्ने, विष चुस्ने, ice/chemical लगाउने, electric shock दिने वा कसिलो tourniquet बाँध्ने नगर्नुहोस्।
२. हृदयघात हुँदा (Heart Attack)
छातीमा दबाब/कसिएको अनुभूति, दुखाइ हात, ढाड वा jaw तिर फैलिनु, चिसो पसिना, वाकवाकी वा सास गाह्रो हुनु heart emergency का संकेत हुन सक्छन्। सबै व्यक्तिमा लक्षण उस्तै हुँदैन।
- तुरुन्त एम्बुलेन्स १०२ बोलाउनुहोस् र व्यक्तिलाई आरामदायी अवस्थामा राख्नुहोस्। आफैं सवारी चलाएर जान नदिनुहोस्।
- Dispatcher वा clinician ले नभनेसम्म औषधी नदिनुहोस्। व्यक्ति बेहोस र सामान्य सास नभए प्रशिक्षित भए CPR सुरु गर्नुहोस् र AED उपलब्ध भए निर्देशनअनुसार प्रयोग गर्नुहोस्।
३. पोलेको घाउ (Burn Injuries)
- आगो वा तातो स्रोतबाट सुरक्षित हटाउनुहोस्। टाँसिएको कपडा नतानिकन loose jewelry वा कपडा सावधानीपूर्वक हटाउनुहोस्।
- पोलेको भागलाई चलिरहेको सफा, शीतल पानीले करिब २० मिनेट चिस्याउनुहोस्। Ice सीधै नलगाउनुहोस्।
- सफा non-stick covering ले हल्का ढाक्नुहोस्। घ्यू, toothpaste, तेल वा घरेलु लेप नलगाउनुहोस् र blister नफुटाउनुहोस्।
- ठूलो/गहिरो burn, अनुहार/हात/जननेन्द्रिय/मुख्य joint को burn, electric/chemical burn वा सासमा धुवाँ गएको शंका भए urgent hospital evaluation लिनुहोस्।
४. Stroke का संकेत
अनुहार एकातिर बाङ्गिनु, एउटा हात कमजोर हुनु, बोली अस्पष्ट हुनु, अचानक vision/balance समस्या वा असामान्य गम्भीर headache stroke का संकेत हुन सक्छन्। सुरु भएको समय नोट गर्नुहोस् र तुरुन्त ambulance बोलाउनुहोस्। लक्षण आफैं घटे पनि emergency evaluation आवश्यक हुन्छ। खाना, पानी वा औषधी नदिनुहोस्।
५. गम्भीर bleeding
सफा कपडा वा dressing ले घाउमाथि लगातार direct pressure दिनुहोस्। रगत सोसिए पनि पहिलो तह नहटाई माथि अर्को तह थप्नुहोस्। घाउमा गाडिएको वस्तु ननिकाल्नुहोस्; त्यसको वरिपरि pressure दिनुहोस्। Bleeding नरोकिए, व्यक्ति फिक्का/अलमल/कमजोर भए वा घाउ गहिरो भए emergency सहायता लिनुहोस्।